Column door Frits Prior
Daniel Pennac was in zijn jeugd een ‘slechte leerling’ die er werkelijk niets van begreep en die bepaald geen lieverdje was. Dankzij een viertal ‘onvergetelijke leraren’ werd hij gered en uiteindelijk werd hij leraar Frans.
Schoolpijn
Toen ik zijn roman ‘Schoolpijn’ (2008) in de winkel zag liggen, trok de titel mij meteen. Toch dacht ik: ‘moet ik nu in de vakantie ook weer over school lezen?’. Maar bij het bladeren, haalde de volgende passage me helemaal over de streep:
‘Tegen al degenen die de vorming van bendes puur en alleen toeschrijven aan het fenomeen van de voorsteden zou ik willen zeggen: inderdaad, jullie hebben gelijk, ja, de werkeloosheid, ja, de concentratie van minderheden, ja, etnische kliekvorming, ja, de tirannie van merken, eenoudergezinnen, ja, de opkomst van een grijs circuit en allerlei soorten zwarte handel, ja en nog eens ja.,.. Maar we moeten wel oppassen dat we het enige waar we persoonlijk invloed op kunnen uitoefenen en wat uit lang vervlogen pedagogische tijden stamt, niet onderschatten: de eenzaamheid en de schaamte van een leerling die niks begrijpt en die zich verloren voelt in een wereld waarin alle anderen wel begrijpen. Alleen wij kunnen hem uit die gevangenis krijgen, of we daar nu wel of niet voor gestudeerd hebben.
De leraren die mij hebben gered – en door wier toedoen ik zelf ook een leraar ben geworden – hadden daar niet voor gestudeerd. Ze hebben zich niet het hoofd gebroken om verklaringen te vinden voor mijn slechte prestaties op school. Ze hebben hun tijd niet verdaan met het zoeken naar oorzaken en nog minder met me daarover de les te lezen. Het waren volwassenen die geconfronteerd werden met tieners in een risicosituatie. Ze wisten dat het dringend was. Ze zijn erin gesprongen. Ze hebben me niet te pakken gekregen. Ze zijn opnieuw gesprongen, dag in, dag uit, steeds opnieuw… Uiteindelijk hebben ze me eruit weten te krijgen. En met mij vele anderen. Ze hebben ons letterlijk de helpende hand gereikt. We danken ons leven aan hen.’
Vaste componenten
Pennac maakt met zijn voorbeelden duidelijk dat redden wat hem betreft bestaat uit een aantal vaste componenten:
- Zelf in de klas helemaal in het hier en nu zijn en de leerlingen als een magneet naar het hier en nu toe trekken.
- Door persoonlijke aandacht iedere leerling – zonder aanzien des persoons – laten merken dat zij of hij er toe doet.
- Kwaliteiten aanboren waar bijna niemand die meer verwacht, en de leerling zelf nog het minst.
- Ik kan me uit mijn schoolloopbaan en uit mijn werk als leraar en schoolleiders ook zulke redders herinneren. Ik was een slechte leerling en ik werd mede door hen gered.