Chimpansees kussen elkaar en Makaken verzoenen zich door elkaar te omhelzen. Je ziet het peuters en kleuters vaak ook doen: na een botsing, vinden ze snel een manier om weer samen te kunnen spelen. In 'Kijken, kijken, kijken' van Elly Singer en Dorian de Haan wordt prachtig beschreven hoe kinderen tussen 0 en 4 jaar dat doen. Maar op de een of andere manier neemt vergelding als oplossing van conflicten al gauw de overhand. Dat komt onder andere door het voorbeeld dat wij als volwassenen geven. Thuis, op school en in de samenleving zijn de meeste reacties op grensoverschrijdend gedrag vergeldend: de dader moet voelen, dat is zijn verdiende loon.
Herstelrecht
Voor het veiligheidsgevoel van een slachtoffer van pesten en geweld is het straffen van de dader vaak geen afdoende oplossing. Het gevoel van onveiligheid wordt er misschien zelf groter door. Herstelrecht – zoals dat nu ook in scholen wordt toegepast – is juist gericht op verzoening. De dader erkent schuld en probeert de aangerichte schade te compenseren. De partijen zoeken samen een weg om verder te gaan binnen de groep en binnen en buiten de school.
Verzoenen
Als je daarover vertelt, hoor je vaak zeggen: "Maar je kunt de dader toch niet zomaar vergeven?" Dat klopt: verzoenen is niet hetzelfde als vergeven. Verzoenen vindt tussen slachtoffer en dader plaats als een begin van vreedzaam verder gaan. Schulderkenning door de dader is daarvoor noodzakelijk. Vergeving is afzien van wraakgevoelens. Als je als slachtoffer van pesten, geweld en onrecht tot vergeving kunt komen, kun je het verleden afsluiten en weer vooruit kijken. Zoiets laat zich niet dwingen en ontlast de dader niet van zijn schuld.
Sociale veiligheid
Sociale veiligheid in school is gediend met regels, toezicht en handhaving. Dat staat als een paal boven water. En het is ook waar dat het streven naar verzoening het veiligheidsgevoel van allen kan vergroten. Het is aan ons om het aanpakken van daders en het herstellen van een vreedzame balans met elkaar te verzoenen.